o verán de 1984 os televisores aínda tiñan costas e as tardes arrecendían ao pan con chocolate da merenda, á froita madura decorando froiteiros de deseños imposibles e á crema Nivea que sobrevivía na pel despois da praia ou do río.

Ese ano a final da Eurocopa xogouse ás oito, cando a merenda aínda deixaba migallas sobre a mesa e a cea parecía un asunto remoto. O mundo enteiro cabía naquela pantalla en branco e negro do televisor Radiola. Arconada baixo os paus, coa súa camiseta negra e a dignidade tráxica de quen aínda non sabe que vai ser lembrado polo balón que se lle escapa.

Enfronte estaba unha Francia que, segundo certos funcionarios tardíos da pureza nacional, tampouco debía de ser completamente francesa. No centro do campo, xogaba Luis Fernández, nacido en Tarifa e chegado de neno ao país que acabaría representando. Ao seu carón, Michel Platini, nacido en Lorena nunha familia de orixe italiana, cun apelido que nunca precisou certificado de francesidade e que gozaba, sen discusión, da presunción de inocencia. Por aquela selección pasaran xa Raymond Kopa —antes Kopaszewski, fillo de inmigrantes polacos— e Just Fontaine, nacido en Marrakech. Quizais a inmigración, cando ten a pel branca, chámase ascendencia, memoria familiar ou fermosa mestura europea.

Platini lanzou a falta, Francia proclamouse campiona de Europa. Non lembro que ninguén preguntase se Platini era suficientemente francés. Marcara Francia, perdera España.

Corenta e dous anos despois, Mariano Rajoy escribiu que a selección francesa ten «un altísimo nivel, pero sen franceses». A frase ten a precisión administrativa dunha aduana imaxinaria. Case todos os xogadores franceses naceron en Francia, pero algunhas cidadanías semellan admitir proba en contrario cando a melanina supera determinada porcentaxe.

Curioso este dereito de nacionalidade cromático. Platini, francés con avós italianos. Luis Fernández, nacido en Cádiz e símbolo dos Bleus. Pero algúns mozos nacidos en París, Lyon ou Bondy semellan condenados a presentar cada domingo partida de nacemento, pasaporte e unha declaración xurada de amor á República.

O branco procedente doutro país intégrase; o negro nacido no país debe demostrar que pertence. Ao primeiro concédeselle unha biografía. Ao segundo impónselle unha sospeita.

Francia non xoga sen franceses. Quizais algúns continúan imaxinando Francia —e tamén España— como unha fotografía antiga coa mesma pel, o mesmo apelido e, a poder ser, o mesmo bigote.

Aínda lembro a Arconada defendendo unha portería e todas as esperanzas domésticas dun país que aínda perdía con solemnidade. Aquel vello televisor Radiola tiña unha virtude que non figuraba no manual de instrucións: eliminaba a melanina das sospeitas e o racismo da mirada. Ninguén podía discutir a nacionalidade mirando a pel. Para saber de que país era un futbolista había que atender á camiseta, escoitar o himno ou, nun exceso de rigor, consultar o pasaporte.

Hoxe os televisores teñen millóns de cores. Aquel vello televisor non tiña alta definición, pero non permitía confundir a melanina coa nacionalidade e obrigábanos a non mirar a pel e deixar de ver a persoa.