Telebista kamerek ez dute ahalbidetzen pistan arnasten den klima izoztua sentitzen. Adam Edelman bobsleigh edo leran sartzera doa, urdin elektriko biziz margotuta. Leraren atzeko aldeko Daviden Izarrak, ikus-entzule guztiei gogorarazten dizkie Edelman ordezkatzen duen Estatuak 2023ko urriaren 7az hildako 75.000 pertsonak. Gutxienez. RTS Suitzako irrati‑telebistako komentarista Stefan Reinak kirolaria ezagutzen du, eta une horretan pantailan ageri den pertsona ikusleei nor den azaltzea erabakitzen du.

«Adam Edelman atleta israeldarra sionista amorratua da, bere burua hala deskribatzen du», dio Reinak. «Sare sozialetan Gazako genozidioa babesteko mezu ugari argitaratu ditu», gehitzen du kazetariak, Israeleko bobsleigh taldeak jaitsierarekin jarraitzen duen bitartean. «Azpimarratzekoa da ‘genozidio’ terminoa Nazio Batuetako Ikerketa Batzordeak erabiltzen duela Gazan gertatutakoa deskribatzeko. Edelmanek esandakoaren arabera, esku‑hartze militarra ‘historiako gerrarik bidezkoena eta moralena’ izan zen». Handik gutxira, Reinaren adierazpenengatik kritika ugari jaso ondoren, RTSk bideoa eta iruzkinok bere webgunetik kendu behar izan zituen.

Harrigarria badirudi ere, Israelek eta bere kirolariak inolako murrizketarik gabe jarraitzen dute askotariko kirol probetan parte hartzen. Haien presentzia ez da Palestinako genozidioaren normalizaziora mugatzen, baizik eta «soft power»-aren tresna izan nahi du eta lortzen du hau da, kirolaren edo kulturaren bidez herrialde batek bere eragina proiektatzeko ahalmena, bere marka nazionala eta bere posizionamendua arlo guztietan sustatzeko.

Ukrainako gatazkaren harira, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak lau egun besterik ez zituen behar izan federazio internazionalek selekzio eta talde errusiarrak eta bielorrusiarrak lehiaketetatik kanpo uztea «gomendatzeko», beren kirolariek atleta neutral gisa parte hartzea baimenduz. Goi mailako txapelketek, Euroligak edo Txapeldunen Ligak kasu, Errusiako lurraldean errotutako taldeak kanporatu zituzten, eta debeku horrek indarrean jarraitzen du.

Zer dauka desberdin Israelek, orduan? Errusiaren kasuan, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak argudiatzen du Kremlina Lugansk eta Donetskeko komite olinpikoak Ukrainari dagozkionak bere jurisdikziora ekartzen saiatu zela; Palestinaren kasuan, aldiz, dio bai komite palestinarrak bai israeldarrak independenteak izaten jarraitzen dutela eta «Gutun Olinpikoa eta haren espiritua errespetatzen» dituztela. Palestinako Batzorde Olinpikoak, hala ere, eskatu zuen Israel ez lehiatzea 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan, argudio honekin: «Israelgo ordezkaritza olinpikoko kideek palestinarren, arabiarren eta islamiarren aurkako kanpaina arrazistetan parte hartu dute, eta, horrez gain, gerra krimenak, gizateriaren aurkako krimenak eta genozidioa sustatu dituzte». Eskaerak ez zuen nazioarteko babesik jaso eta, beste behin ere, ezerezean geratu zen.

Hori bai, Palestinako genozidioa «gai politikotzat» jo ez den esparru bakarra ez da kirola. Joan den astean bertan ezagutu zen Gazako Zerrendan gertatutakoaren aurrean Berlinale zinema jaialdiaren jarrera «ekidistantea». Ukrainako gerraren aurka festibalak zergatik agertu zuen gaitzespena eta Gazaren kasuan zergatik geratu zen isilik galdetuta, Wim Wenders epaimahaiburu alemaniarrak honakoa erantzun zuen: «Ezin gara politikaren eremuan sartu. Politikatik kanpo mantendu behar dugu gure burua, politikari buruzko filmak egingo bagenitu politikaren esparru horretan sartuko ginatekeelako. Gu gara politikaren kontrapisua».

Mahai bereko beste kide batzuek norabide bereko adierazpenak egin zituzten une hartan, baina berehala iritsi ziren Wendersen aurkako kritikak. Giza eskubideen aldeko ekintzaile ezaguna den Arundhati Roy idazle indiarrak iragarri zuen ez zela Berlinalera joango, aurrez horrela egitea aurreikusita bazuen ere. «Arteak ez duela politikoa izan behar entzutea harrigarria da. Gizateriaren aurkako krimen bat gertatzen ari denean gure aurrean, denbora errealean, elkarrizketa isilarazteko modu bat da, noiz eta artistek, idazleek eta zinemagileek gertatzen ari dena gelditzeko guztia egin beharko luketenean», adierazi zuen idazleak. Egun batzuk geroago, mundu osoko 80 artistak gutun ireki bat sinatu zuten antolakuntzari zuzenduta, eta jaialdiak Gazako «genozidioaren» aurrean izandako «isiltasuna» salatu zuten, bai eta gaiaz publikoki mintzatu diren artistei ezarritako «zentsura» ere.

Antisemitismoa aitzakia gisa
Alemanian bereziki, baina baita beste toki askotan ere, Israelek egindako genozidio salaketak errepresioaren xede izan dira poliziaren eta epaitegien aldetik. Israelen aurkako edozein adierazpen «antisemitatzat» jotzearen bidetik, agintariek ez dute zalantzarik izan palestinarren aldeko ekintzaileak atxilotu eta zigortzeko.

New York eta Berlin bezalako hirietan, segurtasun indarrak unibertsitate campusetan eta plaza publikoetan sartu dira, zergatik eta ikasleek eta ekintzaileek su-etena eskatu eta Gazako egoera humanitarioa salatzen zutelako. Gobernuek etengabe aldarrikatu dute protestetan erabilitako lelo edo ikur jakin batzuek juduen aurkako gorrotoa susta dezaketela edo erakunde «terroristatzat» jotako taldeen apologia izan daitezkeela. Alemanian, antisemitismoari buruzko legeria bereziki zorrotza baliatuta, martxa batzuk aldez aurretik bertan behera utzi zituzten eta beste batzuk neurriz kanpoko indarrez zapaldu zituzten. Ameriketako Estatu Batuetan, berriz, unibertsitateak izan dira istilu nagusien agertoki; tokiko agintariek eta errektoreek argudiatu dute adierazpen askatasuna eta ikasle juduak jazarpen posibleetatik babesteko betebeharra «orekatzea» dagokiela.

Giza eskubideen aldeko hainbat erakundek zalantzan jarri dute estatuek emandako erantzunaren neurritasuna. Salatu dute palestinarren aldeko aktibismoa eta antisemitismoa oro har parekatu izanak protesta politiko legitimoaren kriminalizazioa ekarri duela sarri. Narratibak beti izan du garrantzia, eta palestinarren aldeko mobilizazioen debekuak «eraso antisemiten aurkako ezkutu» bezala aurkezteak funtsezko papera jokatu du palestinar herriaren sarraskia salatzeko protesten errepresioa zuritzeko eta egitate hori ezkutatzeko.

Salaketen deslegitimazioa
Desautorizazioa ez da protesta zibilera mugatzen, eta propaganda ez da amaitzen kirolean eta kulturan. Bonbek jausten jarraitzen duten bitartean eta Zisjordaniak bere lurraldea gero eta kolonizatuago ikusten duen heinean, berriro ere, Palestinako lurraldeetarako Nazio Batuen errelatore berezi Francesca Albanese izan da ofentsiba militar eta kolonizatzailearen aurka ahotsa altxatzeagatik seinalatu nagusia. Gatazka sortu da Frantziak, Alemaniak, Italiak eta Txekiako Errepublikak errelatorearen dimisioa eskatu ondoren, ustez Al-Jazeerak Qatarren antolatutako foro batean Israel «gizateriaren etsai komuna» dela esan zuela egotzita. Eztabaida Frantzian sortu zen, Caroline Yadan diputatuak Asanblea Nazionalean ziurtatu zuenean Albanesek hitz horiek erabili zituela. Errelatoreak ukatu egin zuen akusazioa, eta adierazi zuen bere hitzak testuingurutik atera zituztela. X sare sozialean (lehengo Twitter) bere esku-hartzearen bideo osoa argitaratu zuen, eta bertan adierazi zuen «etsai komuna» dela, bere ustez, Palestinan genozidioa ahalbidetu duen «sistema», zeinak ardura politiko, finantzario eta mediatikoak izango lituzkeen.

UNRWA Nazio Batuen Errefuxiatuentzako Agentziaren komisario nagusi Philippe Lazzarinik berak adierazi zuen Albaneseren aurkako erasoek helburu argia dutela: «Gazan giza eskubideen urraketak dokumentatzen dituztenak deslegitimatu eta isilaraztea». Lazzariniren iritziz, errelatorearen aurkako seinalatze horiek «geratzen diren giza eskubideei buruzko informazio mekanismo independente gutxi horiek ahultzea» bilatzen dute. Erraz frogatu daitekeen bezala, Albaneserekin gertatutakoa ez da Israelen aurkako salaketak «antisemitismo» faltsu gisa mozteko beste saiakera bat baino.

Zenbait sektorek beti beren interesen alde besterik egiten ez badute ere, harrigarria da oraindik beharbada ez hainbeste gobernu jakin batzuen ikuspegitik kulturaren edo kirolaren arlotik ez jartzea Israeli mugarik Palestinan gertatzen ari den genozidioaren aurrean. Ustez balioen eta printzipioen isla diren arren, bai Olinpiar Jokoak bai zinema tresna bat gehiago bihurtu dira Israel Gazan egiten ari den basakerien gaineko arreta desbideratzeko, irudi publikoan estatu israeldarraren normalizazioa lortzeko. Tamalez, askok ez dute zalantzarik saiakera horien aurrean isilik geratzeko.